Vicdanlı Osmanlı kaymakamı

ATİLLA AYTEMUR
13/01/2017

1915 Ermeni Tehciri yeni araştırmalarla gün yüzüne çıkıyor. Yüzbinlerce Osmanlı yurttaşının yaşamını yitirdiği tehcir konusunda son yıllarda peş peşe kitaplar yayınlandı.
Everest Yayınları bu döneme ışık tutan önemli bir kitapla karşımızda. Oral Çalışlar ve Serpil Çalışlar Ekici’nin derleyip yayına hazırladığı kitap, tehcir mağduru Osmanlı Kaymakamı Hüseyin Nesimi’nin eseri.
Nesimi, öldürülmeden bir yıl önce yazdığı ‘Sahib Zuhur’da Osmanlı İmparatorluğu’nun nasıl kurtulabileceğine dair görüşlerini dile getiriyor. Balkanlar’daki isyanları değerlendiriyor. Batı ile Türkiye arasındaki gerilimleri konu ediniyor, din-devlet ilişkisini ele alıyor...
Girişte okuyucuyu Oral Çalışlar’ın kaleme aldığı, Hüseyin Nesimi’nin hayatını ve öldürülüşünü ele alan bir biyografi karşılıyor. Eseri Osmanlıca’dan ve eski yazıdan günümüz Türkçesine uyarlayan ise Serpil Çalışlar Ekici.
Hüseyin Nesimi, 1868’de Girit’in Hanya kazasında doğuyor. İlk ve orta öğrenimini Hanya’da, lise öğrenimini İstanbul’da Mekteb-i Sultani ve Mülkiye İdadisi’nde, yüksek öğrenimini ise Mülkiye’de yapıyor. 1901’de Padişah II. Abdulhamit’e bir ‘Kalkınma Projesi’ sunuyor. Sürgün edildiği Palu (Elazığ) Kaymakamlığı’ndan 1902’de istifa edip, İkinci Meşrutiyet’in ilan edileceği 1908’e kadar serbest çalışıyor.
İkinci Meşrutiyet Devrimi’ne değer veriyor. Namervan, Tercan, Kiğı, Vilçetrin, Premedi, Avlonya, Savur’da kaymakamlık yapıyor, Nisan 1914’te Lice Kaymakamlığı’na atanıyor.
Dindar bir ailenin çoğu olan Nesimi, ülkenin geleceğinden derin endişe duyuyor. Osmanlı’nın özellikle Rusya, İngiltere ve Fransa karşısında yaşadığı sıkışmayı, Balkanlar’da gelişen milliyetçilik nedeniyle etnik unsurların kanlı savaşlarla koparak bağımsızlıklarını kazanmalarını hüzünle takip ediyor.
1978 Berlin Anlaşması’nın 61’inci maddesiyle Ermenilerin yoğun olduğu altı vilayette (Vilayet-i Sitte) Osmanlı’nın reform yükümlülükleri altına girmesini, büyük devletlerin Hristiyanları kışkırtması olarak görüyor. Bu durumun Osmanlı’da milliyetçi duyguları körüklediğini ve Ermeni sürgünü fikrinin gelişmesine hizmet ettiğini düşünüyor.

Geçmişimizden yüz akı bir portre..
Kitabın yeniden keşfedilme öyküsü ilginç: Oral Çalışlar, Hüseyin Nesimi’nin İttihat Terakki’nin tehcir politikalarına karşı çıktığı için öldürüldüğüne dair ilk bilgiye Dr. Tarık Ziya Ekinci’nin kitabı ‘Lice’den Paris’e Anılarım’da rastlıyor. Oğul (tanınmış solcu yazar ve araştırmacı) Abidin Nesimi, anı kitabı ‘Yılların İçinden’de babasının ölümü hakkında
“İttihat ve Terakki Partisi’nin politikasıyla bağdaşmadığından faili bulunmayan bir çete taarruzuna uğrayarak 1915’te şehit edildi” diye yazıyor. Resmi kayıtlarda ise “Eşkiye takibi sırasında (23 Haziran 1915) çetelerin taarruzuna uğrayarak şehit edildi” deniyor.  
Lice kaymakamı Nesimi, Diyarbakır Valisi ve Teşkilat-ı Mahsusa yöneticisi Dr. Reşit’in uygulamalarına karşı çıkıyor ve Ermeni sürgün kafilelerine refakat eden yerli ağaları kimseye dokunmamaları konusunda uyarıyor. Oğlu Abidin Nesimi, Vali Reşit’in babasını Diyarbakır’a çağırdığını, Lice ile Hani arasında tuzak kurdurarak Çerkez Harun çetesine öldürttüğünü anlatıyor. Nesimi, Diyarbakır’ın Kocaköy ilçesi yakınlarında öldürülüp yol kenarına gömülüyor. Bölge halkı burayı ‘Tırba Kaymekam’ (Kaymakam mezarı) olarak tanımlıyor.
Yüzleşmekte zorlandığımız geçmişimizde böyle yüz akı insanlarımızın olduğunu bilmek değerli. Oral Çalışlar ve Serpil Çalışlar Ekici, ‘1915 Tehcirinde Öldürülen Lice Kaymakamı Hüseyin Nesimi, Sahib Huzur’u hazırlamakla bu tarihe önemli bir katkıda bulunuyor. Osmanlı’nın yıkılışa giden yıllarını anlamak açısından da önemli veriler içeren bir eserle karşı karşıyayız.

SAHİB ZUHUR 
Hüseyin Nesimi
Haz.: Oral Çalışlar, Serpil Çalışlar Ekibi
Everest Yayınları, 2016
200 sayfa, 15 TL.

 

 

 

 

 

 

BUNU OKUYAN BUNLARI DA OKUDU